Вакыт Сызыгы

Лицейдагы стажировкамны Хадымкөй сәнәгать зонасындагы Meteor Makina ширкәтендә үттем. Бу заводлар өчен сәнәгать эретеп ябыштыру (сварка) станоклары җитештерә торган фабрика иде. Мин станокларның электр панельләрен җитештерүдә эшләдем. Электр һәм панельләр турында лицейда өйрәнгәннәребезне практикада куллану минем өчен бик яхшы тәҗрибә булды.

Мондагы стажировкам тәмамланганда, завод җитәкчелегеннән бер үтенеч сорадым. Панельләрдә кулланган электрон карталарның (платаларның) Стамбулдагы Flaks Industrial Systems компаниясе тарафыннан җитештерелеп, кодлануын белгән идем. Мине шул якка җибәрүләрен сорадым. Алар җитештерүче фирмадан миннән өчен сорадылар һәм стандарт стажировкамнан тыш, бу «электрон миләрне» җитештерә торган җирдә дә 2 ай чамасы эшләдем. Бу процесста электрон карталарның иң кечкенә өлешләренә кадәр ләхимләп (пайкалап), җибәрүгә әзерләү һәм башка эшләрдә эшләдем.

Компания хуҗасы һәм баш инженеры миңа еш кына биремнәр биреп, мине өйрәтә иде. Лицейда барысын да китаптан өйрәнергә күнеккән идек. Интернетны бик кулланмый идек. Ул вакытта видео караудан башка максатта кулланылганын да күргән юк иде. Әмма биредә интернет аша техник мәсьәләләрдә үземне ничек үстерә алуымны өйрәндем. Бу минем киләсе еллардагы карарларыма һәм яшәү рәвешемә тәэсир иткән зур үзгәреш булды.

Университеттагы стажировкамны Sabancı Holding компаниясенең 4-нче Левенттагы баш офисында, IT бүлегендә үттем. Анда компания компьютерларындагы җитешсезлекләрне төзәтүдән башлап, системаны карау һәм урнаштыруга кадәр күп кенә өлкәләрдә бурычлар башкардым. Төркиянең иң эре компанияләренең берсендә, система идарәсе һәм администрацияләүдә эшләү минем өчен тиңдәшсез тәҗрибә булды. Офис хезмәткәрләренең тормышы һәм дистәләгән мең кеше эшләгән компаниянең мәгълүмат технологияләренең ничек эшләве турында бик кыйммәтле нәрсәләр өйрәнеп, үземне үстердем.

Минем өйрәнү ысулым бер нәрсәнең ни өчен һәм ничек эшләвен яки булуын аңлауга юнәлтелгән. Ятланган белемнең тотрыклы булуына ышанмыйм. Лицей елларымда шушы юл белән белем алган идем. Әмма университеттагы имтиханнар аңлау һәм фикер йөртү сәләтебезне тикшерү урынына, вак-төяк сорауларга җавап бирү өчен озын PDF файлларын ятлауны таләп итте. Кайбер укытучыларыбыз үзләре биргән сорауларга да җавап бирә алмыйлар иде.

Лицей елларымда алган югары техник белем дәрәҗәсе, университетта яңа берни дә өйрәнмим кебек хис калдырды. Шуңа күрә университетны ташлап, үз алдыма белем алырга карар кылдым.

Ясаган беренче эшем IBM-ның Data Science (Мәгълүмат фәне) курсын алу булды. Ясалма интеллект (AI) ул вакытта популяр тема түгел иде, ләкин мин кызыксына идем. Ясалма интеллект турында күбрәк белгән саен үземне көчсез хис иттем, чөнки зур мәгълүмат җыелмалары (Big Data) булмаса, мәгънәле нәтиҗәләр чыгара алмас идем. Бу мине зур компаниядә хезмәткәр булырга этәрә дип уйладым, ләкин тормышка ашырырга тиешле хыялларым бар иде. Мин бу дөнья өчен мәгънәле берәр нәрсә төзергә тиеш идем. Юлымны дәвам итәргә кирәк иде!

Бөекбританиядә булганда күп кешенең машина йөртү таныклыгы алу өчен теория тестларына әзерләнгәнен күрдем. Шуңа күрә, туймыйча күнегүләр ясауны җиңеләйтү өчен аның уенлаштырылган (gamified) версиясен эшләү яхшы фикер булыр дип уйладым. Уенны Google Play Store-га чыгардым һәм маркетинг ясарга тырыштым.

Ләкин мобиль кушымталар базарында көндәшлек бик көчле иде һәм уенны рекламаларга бюджетым бөтенләй юк иде. Шуңа күрә уенны архивка куеп, башка проектларга игътибар итәргә булдым. Минем өчен бик кыйммәтле тәҗрибә булды. Бу проекттан күп нәрсәне өйрәндем.

BTM Инкубация үзәгенә кабул ителдем. Бизнесны үстерү һәм эшкуарлык турында белем алу өчен күп кенә кыйммәтле дәресләр һәм воркшоплар булды. Башка эшкуарлар һәм инвесторлар белән элемтә урнаштыру мөмкинлекләрен таптым.

Бу процесста стартабымның беренче кушымтасы булган Japanese Warrior уенын чыгардым. Хирагана, Катакана һәм кайбер төп сүзләр белән җөмләләрне өйрәнү өчен Flappy Bird кебек тиз, кыска вакытлы сессияләргә һәм һәрвакыт иң югары баллны максат итүгә нигезләнгән уен системасын проектладым. Базардагы Duolingo һәм Busuu кебек киң таралган кушымталарда күрелгән сызыклы уку процессы урынына, кулланучының аңлавын максималь дәрәҗәгә җиткерү өчен алдынгы алгоритм эшләдем.

Төп максатым, студентларның телне дөрес үзләштерүе өчен, шул телдә сөйләшкән илдәге мохиттә санлы (дигитал) рәвештә булса да яшәвен тәэмин итә торган тел өйрәнүгә юнәлтелгән метаверс (metaverse) булдыру иде. Шул метаверсны проектлаганда, кешелекнең нульдән башлап, нульдән цивилизация төзи торган тагын да зуррак метаверс проектлаганымны аңладым. Тарихка һәм уеннарга булган мәхәббәтем мине сиздермичә шул якка этәрде.

Ул вакытларда крипто популяр тема иде һәм вакытымның шактый өлешен аны өйрәнүгә багышладым. Крипто белән беренче танышуым 2017 елгы үсә торган базарның (bull market) ахырында булды. Ул вакытта инвестициямнең күп өлешен югалттым һәм криптога булган кызыксынуымны югалттым. Ләкин 2021 елда, тәҗрибәле «Crypto Bros» әйткәнчә базар кире кайтты һәм үсә торган базар (bull market) башланды. Базар үзен раслады, мин дә бу юлы уңышка ирешү өчен крипто базары турында күбрәк белергә булдым.

Крипто турында күбрәк белгән саен, технологиягә һәм аның артындагы фәлсәфәгә сокландым. Ул вакытка кадәр крипто базары минем өчен бары тик ялган интернет акчасы гына иде. Ләкин технологияне өйрәнгән саен, моның нинди зур технологик революция икәнен һәм аның потенциалын күрдем. Бу мине Metalife-ны тулысынча чылбыр өстендә (on-chain) һәм үзәкләштерелмәгән төстә яңадан проектларга этәрде. Metalife чын метаверс булачак, һәм блокчейн моны мөмкин итәчәк технология иде. Кешеләр тарафыннан ия булган һәм идарә ителгән, стимуллар белән төзелгән метаверс! 2021 елда әзерләгән Metalife трейлерын монда карый аласыз.

Метаверс һәм Блокчейн турында сөйләшү өчен Business Channel Türk TV-гә чакырылдым. Ул вакытта метаверс популяр тема иде һәм тәҗрибәм программа продюсерының игътибарын җәлеп иткән икән. Тамашачыларга метаверс һәм блокчейнны аңлату өчен кулымнан килгәнчә тырыштым. Минем өчен бик яхшы тәҗрибә булды! Видеоны монда карый аласыз.

Тулысынча чылбыр өстендәге (on-chain) метаверс, проектланырга һәм эшләнергә тиешле күп санлы катлаулы чылбыр өстендәге килешүләрне (smart contracts) таләп итә иде. Шуңа күрә, кирәкле нәрсәне башкару өчен техник осталыгымны сыный торган эксперименталь проект эшләргә булдым. Stick Fights-ны эшләргә шулай башладым. Графиканы минималистик иттем һәм бөтен игътибарымны катлаулы чылбыр өстендәге архитектура һәм механиканы эшләүгә юнәлттем. Чылбыр өстендәге архитектураны һәм механиканы эшләү диярлек бер елымны алды.

Проект мин уйлаганнан күпкә күбрәк вакытны алды һәм өстәмә эш яки стимулсыз эшләүне дәвам итү кыенлаша башлады. Акчам әкренләп бетә иде. Крипто базары җимерелде һәм без төшә торган базарда (bear market) идек. Шул сәбәпле шәхси максатларымны туктатып торырга һәм эш эзләргә туры килде.

Уен дизайнеры дусларым Ege Barış Öncü һәм Meltem Yurttaş белән бергә уен прототибын эшләдек. Идеялары, уенчының киләсе дәрәҗә өчен үз тәмугын төзи торган «ук тәмугы» (bullet hell) уенын ясау иде. Уенчының үз стратегиясен коруына рөхсәт бирү өчен +30 манара төрен һәм +10 көчәйтү һәм көчсезләндерү (buff/debuff) ясадык. Уенны Dynasty Studios-тагы тулы вакытлы эшемнең янында өстәмә проект буларак эшләп йөрдем. Бу проект прототип булып калды һәм дәвам итмәдек.

Компьюниямне төзегәннән соң күп тә үтмичә Quills Adventure-га уйлап табучы (developer) буларак кушылдым. Тап исеме кебек, алдыбызда чын маҗара бар иде. Quills командасы Somnia Network-ны йөрәгеннән атты һәм җәмгыятьнең ярдәмен алды. Quills-тан элек Somnia җәмгыяте андый зур түгел иде һәм челтәрнең үзе базарда киң таралмаган иде. Quills моны үзгәртү алдында тора иде!

Somnia-ның челтәр һәм җәмгыятьне чагылдырган талисманга (маскотка) ихтыяҗы бар иде. Дизайнерыбыз сөйкемле һәм дустанә талисман булган Somini-ны проектлады. Somnia Маскот ярышына катнашу өчен Discord-тагы беренче ярышны җиңеп алдык.

Төп ярыш чылбыр өстендәге ярыш булды һәм миңа, җәмгыятьне Somini-ны якларга этәрү һәм яклауларын белдергән чылбыр өстендәге NFT значокларын отып алуларын тәэмин итү өчен чылбыр өстендәге Somini Builders Program-ын эшләү мөмкинлеген бирде. Somini ярыштан җиңеп чыкты һәм Somnia Network-ның рәсми талисманы булды!

Җәмгыятьне төзүгә һәм mainnet эшләтеп җибәрелүен көтүне дәвам иткәндә, җәмгыятьне буш калдырмау һәм челтәр белән аралашуын тәэмин итү өчен яңа күңел ачуга һәм чылбыр өстендәге кушымтага мохтаҗ булдык. Шул сәбәпле, Quills NFT хуҗасының Quill NFT-ләрен билгеле вакытларга маҗарага җибәрүе һәм Somini өчен база төзү өчен шуңа ярашлы бүләкләр җыюы өчен бер мини-уен эшләдем!

Әгәр кеше NFT-сен күчерсә яки сатса, алга китешен һәм бүләкләрен югалта. Бу мини чылбыр өстендәге уен, брендингыбызны һәм җәмгыятьнең катнашын арттыруыбызга, NFT хуҗасының тугрылыгын сынавыбызга һәм шулай ук NFT хуҗасының да тугрылыгын күрсәтүенә ярдәм итте.

Күңелле мини-уен булу белән бергә Somnia Testnet-тагы берничә чылбыр өстендәге кушымталарның берсе булды! Somnia-ның CEO-сы Paul да уйнап йөрде!

Somnia Mainnet-ка таба барганда, барлык Quills NFT-ләрен mainnet-ка күчерергә кирәк булды. Уен һәм яңа коллекция өстендә эшләгәндә минем өчен эшләрне җиңеләйтә торган чишелеш эзләдек. Кызганычка каршы, куллана алырлык ышанычлы чишелеш таба алмадык. Иң яхшы вариант LayerZero күпере иде, ләкин OpenSea интеграциясе ягыннан безнең өчен яңа проблема тудырды.

Шул сәбәпле, NFT-ләрне күчерү өчен үз күперебезне эшләргә туры килде. Күпер Somnia CEO-сы Paul тарафыннан сыналды һәм бик яхшы эшләде һәм Quills-ны куркынычсыз төстә төп челтәргә күчерә алдык. Quills, Somnia Network-ка күчә алган беренче NFT проекты булды. Күчерелгән Quills NFT-ләренең гомуми бәясе +$3M һәм +$5M арасында булды. Акчаның зурлыгы аркасында шактый стресслы булды, ләкин минем өчен зур уңыш булды.

Уеныбызны Tokyo Game Show 2025-тә күргәзмәгә куйдык һәм тамашачылардан күп кенә уңай фикерләр алдык. Үзем һәм проект өчен зур борылыш ноктасы булды! TGS видеобызны монда карый аласыз.

Компаниямнең беренче елы тәмамланып килгәндә, махсус клиент өчен Somini Fights исемле яңа проект өстендә эшләүне башладым. Уен хәзерге вакытта эшләнү этабында һәм Somnia җәмгыяте белән уен тестларын үткәрәбез. Технологиянең тулы потенциалыннан файдалану өчен бу уенда барысын да чылбыр өстендә (on-chain) төзибез.