Кэм Кэрдииһэ

Лицейгэ практикабын Хадымкөй промышленнай зонатыгар «Meteor Makina» собуотугар барбытым. Бу собуот фабрикаларга аналлаах промышленнай сваркалыыр аппарааттары оҥороро. Мин станоктар электр щиттэрин оҥорууга үлэлээбитим. Лицейгэ электр уонна щиттэр тустарынан үөрэммиппин дьиҥнээх үлэҕэ туттан көрөрбөр олус үчүгэй оскуола буолбута.

Практикам бүтэр уһугар, собуот салайааччыларыттан биир көрдөһүүлээх этим. Щиттэргэ туттар электроннай платаларбыт Стамбулга «Flaks Industrial Systems» хампаанньатыгар оҥоһулларын уонна кодтаналларын билбитим. Мин ол диэки ыытаргыт дуу диэн ыйыппытым. Кинилэр миэхэ анаан ол тэрилтэни кытта кэпсэппиттэрэ, онон мин стандартнай практикабын таһынан, бу «электроннай мэйиилэри» оҥорор сиргэ 2 ый курдук үлэлээбитим. Манна платалар саамай кыра чаастарын паяльниктаан, ыытарга бэлэмнээһиҥҥэ уонна атын да үлэлэргэ сылдьыбытым.

Хампаанньа хаһаайына уонна сүрүн инженер миэхэ сотору-сотору сорудах биэрэн үөрэтэрэ. Лицейгэ биһиги барытын кинигэттэн эрэ үөрэтэргэ үөрэнэн хаалбыт этибит. Интернети оччо туттубат этибит. Ол саҕана видео көрөртөн атыннык туттулларын көрбөтөхпүт. Онтон манна техника өттүнэн бэйэбин интернет нөҥүө хайдах сайыннарыахпын сөбүн үөрэммитим. Бу мин кэлин олохпор ылыммыт быһаарыыларбар уонна олорор стилбэр дьайбыт улахан уларыйыы этэ.

Университекка практикабын «Sabancı Holding» 4-Левентка баар сүрүн офиһыгар, IT салаатыгар барбытым. Онно хампаанньа компьютердарын оҥорууттан саҕалаан, систиэмэни көрүүгэ-истиигэ уонна туруорууга тиийэ араас үлэни толорбутум. Турция биир саамай улахан тэрилтэтигэр, систиэмэни салайыыга уонна дьаһайыыга үлэлээһин мин туспар тэҥнэммэт улахан уопут буолбута. Офис үлэһиттэрин олоҕун уонна уон тыһыынчанан үлэһиттээх тэрилтэ IT технологиялара хайдах үлэлииллэрин туһунан олус сыаналаах билиини ылан, бэйэбин сайыннарбытым.

Мин үөрэнэр ньымам — туох эрэ тоҕо уонна хайдах үлэлиирин (эбэтэр буоларын) өйдүүргэ туһуланар. Өйгө тутуллубут (зубриттаммыт) билии өр буоларыгар итэҕэйбэппин. Лицейгэ сылдьан оннук үөрэммитим. Ол эрээри университет экзаменнара биһиги өйдүүр уонна толкуйдуур дьоҕурбутун бэрэбиэркэлиирин оннугар, кыра детааллары хоруйдуурга уһун PDF файллары өйгө тутарбытын ирдииллэрэ. Сорох учууталларбыт бэйэлэрэ биэрбит ыйытыыларыгар кыайан хоруйдаабат этилэр.

Лицейгэ ылбыт үрдүк техника билиим, университекка саҥаны тугу да үөрэппэт курдук санааны үөскэппитэ. Ол иһин университеты быраҕан, бэйэм бэйэбин үөрэтинэргэ быһаарыммытым.

Бастакы ылбыт үөрэҕим IBM Data Science Specialization курсу бүтэрбитим. Искусственнай интеллект (ИИ) ол саҕана биллэр тиэмэ буола илик этэ, ол эрэн мин сэҥээрбитим. ИИ туһунан элбэҕи билиэхпин баҕарбытым, ол гынан баран «улахан дааннайдар» (Big Data) суох буоланнар, туһалаах түмүгү кыайан таһаарбат этим. Бу миигин улахан хампаанньаҕа үлэһит буоларга үтүрүйэр дии санаабытым, ол эрээри мин ситиһиэхтээх ыра санаалардаах этим. Мин бу аан дойдуга туһалааҕы оҥоруохтаах этим. Онон айаммын салгыахтаах этим!

Улуу Британияҕа сылдьан, элбэх киһи суоппар быраабын ылаары теория экзаменын туттарарга бэлэмнэнэрин көрбүтүм. Ол иһин, зерикпэккэ дьарыктанарга чэпчэки буоллун диэн, оонньуу курдук көрүҥүн оҥорор үчүгэй буолуо диэн санаабытым. Оонньууну Google Play Store-го таһаарбытым уонна рекламалыы сатаабытым.

Ол эрээри мобильнай сыһыымалар рынкалара наһаа улахан конкуренциялаах этэ, онтон мин оонньууну тарҕатарга сопуруота да үбүм суоҕа. Ол иһин оонньууну архыыпка ууран, атын бырайыактарга болҕомтобун уурарга быһаарыммытым. Бу миэхэ олус сыаналаах уопут этэ. Бу бырайыактан элбэҕи билбитим.

BTM Инкубация Киинигэр ылыллыбытым. Бизнеһи сайыннарыы уонна урбаан (предпринимательство) туһунан элбэх туһалаах лекциялар уонна воркшоптар буолбуттара. Атын урбаанньыттары уонна инвестордары кытта билсэр кыахтаммытым.

Бу кэмҥэ стартабым бастакы сыһыыматын, Japanese Warrior диэн оонньууну таһаарбытым. Хирагананы, Катакананы уонна сүрүн тыллары, этиилэри үөрэтэргэ Flappy Bird курдук түргэн, кылгас кэмнээх сессияларга уонна мэлдьи үрдүк очкону ыларга олоҕуран оонньуу оҥорбутум. Duolingo уонна Busuu курдук тарҕаммыт сыһыымаларга баар көнө сузыктаах үөрэтии оннугар, туттааччы өйдүүрүн күүһүрдэр анал алгоритм толкуйдаабытым.

Түүмүк сыалым — устудьуоннар тылы сөпкө өйдүүллэрин туһугар, ол тылынан саҥарар дойду эйгэтигэр цифровой да буоллар олороллорун хааччыйар, тылы үөрэтэргэ туһуламмыт мета-эйгэни (metaverse) оҥоруу этэ. Ол мета-эйгэни былаанныы сылдьан, дүннэ нүөлүттэн саҕалаан цивилизацияны тутар өссө улахан мета-эйгэни айа сатыырбын бэлиэтии көрбүтүм. Историяҕа уонна оонньууларга тапталым миигин билбэккэ эрэ бу хайысхаҕа үтүрүйбүт эбит.

Ол саҕана крипто (криптовалюта) биллэр тиэмэ этэ, мин убактым биир улахан аҥаарын онон дьарыктанарга анаабытым. Криптоны кытта бастакы билсиһиим 2017 сыллаахха «оҕус рынкатын» (bull market) бүтүүтүгэр буолбута. Ол кэмҥэ үппин улахан аҥаарын сүтэрэн, криптоҕа интэриэспин сүтэрбитим. Ол эрээри 2021 сыллаахха, уопуттаах «Crypto Bros» эппиттэрин курдук рынок төннүбүтэ уонна «оҕус рынката» саҕаламмыта. Рынок бэйэтин дакаастаабыта, онон мин бу сырыыга ситиһиилээх буолар туһугар Крипто рынкатын туһунан элбэҕи билэргэ быһаарыммытым.

Крипто туһунан элбэҕи билбитим кэннэ, технологияҕа уонна кини кэннигэр турар философияҕа сөхпүтүм. Ол иннинэ крипто рынката миэхэ сымыйа интернет харчытын курдук этэ. Ол гынан баран технологияны үөрэтэн баран, бу хайдах курдук сүдү технологическай революция буоларын уонна кыаҕын көрбүтүм. Бу миигин Metalife-ы толору блокчейн иһигэр (on-chain) уонна кииннэммэтэх (децентрализованнай) гына саҥаттан оҥорорго үтүрүйбүтэ. Metalife дьиҥнээх мета-эйгэ буолуохтаах этэ, онтон блокчейн маны кыаллар оҥорор технология этэ. Дьон бас билэр уонна салайар, стимулларынан тутуллубут мета-эйгэ! 2021 сыллаахха оҥорбут Metalife трейлербин манна көрүөххүтүн сөп.

Мета-эйгэ (Metaverse) уонна Блокчейн туһунан кэпсииргэ Business Channel Türk TV-гэ ыҥырыллыбытым. Ол кэмҥэ мета-эйгэ биллэр тиэмэ этэ уонна мин уопутум программа продюсерын болҕомтотун тарпыт этэ. Көрөөччүлэргэ мета-эйгэни уонна блокчейни быһаарарга кыаҕым баарынан кыһаллыбытым. Бу миэхэ улахан уопут этэ! Видеоны манна көрүөххүтүн сөп.

Толору блокчейн иһигэр (ончейн) турар мета-эйгэ, былааннаныахтаах уонна оҥоһуллуохтаах элбэх уустук смарт-контрактары ирдиирэ. Ол иһин, наадалааҕы ситиһэргэ техника өттүнэн сатабылбын тургутан көрөр эксперимент бырайыагы оҥорорго быһаарыммытым. Stick Fights оонньууну оҥорууну маннык саҕалаабытым. Графикатын боростуой гыммытым уонна бары болҕомтобун уустук ончейн архитектураны уонна механиканы оҥорууга уурбутум. Ончейн архитектураны уонна механиканы оҥоруу чугаһынан биир сылбын ылбыта.

Бырайыак былааннаабыппааҕар элбэх бириэмэни ылбыта, онон эбии үлэтэ уонна дохуота суох салгыы сайыннарар уустугуран барбыта. Харчым бүтэн эрэрэ. Крипто рынката сууллубута уонна биһиги «эһэ рынкатыгар» (bear market) этибит. Ол иһин тус сыалларбын тохтото туран, үлэ көрдүүргэ тиийбитим.

Оонньуу дизайнера доҕотторбун Ege Barış Öncü уонна Meltem Yurttaş кытта оонньуу прототибын оҥорбуппут. Кинилэр идеялара, оонньооччу кэлэр таһымҥа (level) бэйэтин аду (hell) тутар «bullet hell» жанрдаах оонньууну оҥоруу этэ. Оонньооччу бэйэтин стратегиятын тутарыгар кыах биэрээри +30 башня көрүҥүн уонна +10 күүһүрдүү, мөлтөтүү (buff/debuff) оҥорбуппут. Оонньууну Dynasty Studios-ка толору үлэбин кытта тэҥҥэ эбии бырайыак быһыытынан оҥорорум. Бу бырайыак прототип быһыытынан хаалбыта уонна салгыы сайыннарбатахпыт.

Хампаанньабын тэрийбитим кэннэ сотору буолан баран Quills Adventure-га разработчигынан киирбитим. Аатын курдук, иннибитигэр дьиҥнээх айан күүтэрэ. Quills хамаандата Somnia Network-ү сүрэҕэр таппыта уонна уопсастыба (community) өйөбүлүн ылбыта. Quills иннинэ Somnia уопсастыбата оччо улахана суоҕа уонна ситим бэйэтэ рынкаҕа киэҥник тарҕамматах этэ. Quills маны уларытар иннигэр турара!

Somnia ситими уонна уопсастыбаны көрдөрөр маскокка (талисман) наадыйара. Дизайнербыт сүйкүмнээх уонна доҕордуу Somini диэн маскоту уруһуйдаабыта. Somnia Маскот күрэҕэр кыттаары Discord-ка бастакы күрэххэ кыайбыппыт.

Сүрүн күрэх ончейн (блокчейн иһигэр) ыытыллыбыта, бу миэхэ уопсастыба Somini-ни өйүүрүн көҕүлүүргэ уонна ол өйөбүллэрин көрдөрөр ончейн NFT значоктору ылалларын хааччыйарга Somini Builders Program оҥорор кыаҕы биэрбитэ. Somini күрэххэ кыайбыта уонна Somnia Network официальнай маскота буолбута!

Уопсастыбаны тутууну уонна mainnet арылларын кэтэһиини салгыы, дьоммутун сэргэхситэргэ уонна ситими кытта алтыһалларын хааччыйарга саҥа дьарык уонна ончейн сыһыыма наада этэ. Ол иһин, Quills NFT хаһаайына Quill NFT-лэрин белгилээх кэмҥэ айаҥҥа ыытарын уонна Somini-га база тутарга сөптөөх бириис хомуйарын курдук бир мини-оонньуу оҥорбутум!

Өскөтүн киһи NFT-тин атын сиргэ ыытар эбэтэр атыылыыр буоллаҕына, сайдыытын уонна бириистэрин сүтэрэр. Бу мини ончейн оонньуу биһиги брендингбытын уонна уопсастыба кыттыытын күүһүрдэргэ, NFT хаһаайынын бэриниилээҕин тургутарга уонна NFT хаһаайына бэриниилээҕин көрдөрөрүгэр көмөлөспүтэ.

Көрдөөх мини-оонньуу буоларын таһынан Somnia Testnet-кэ баар аҕыйах ончейн сыһыымалартан биирдэстэрэ этэ! Somnia CEO-та Paul кытта оонньуура!

Somnia Mainnet диэки чугаһаан иһэн, бары Quills NFT-лэрин mainnet-кэ көһөрүөхтээх этибит. Оонньууну уонна саҥа коллекцияны тэҥҥэ оҥоро сылдьан, миэхэ үлэбин чэпчэтэр быһаарыыны көрдөөбүппүт. Хомойуох иһин, туттуохпутун сөптөөх эрэллээх быһаарыыны булбатахпыт. Саамай үчүгэй вариант LayerZero муостата этэ, ол эрээри OpenSea интеграциятыгар биһиэхэ саҥа кыһалҕаны үөскэтэрэ.

Ол иһин, NFT-лэри көһөрөргө бэйэбит муостабытын оҥорорго тиийбиппит. Муостаны Somnia CEO-та Paul тургутан көрбүтэ уонна туйгуннук үлэлээбитэ, онон Quills-тары куттала суох сүрүн ситимҥэ көһөрбүппүт. Quills, Somnia Network-кэ көһүбүт бастакы NFT бырайыак буолбута. Көһөрүллүбүт Quills NFT-лэрин уопсай сыаната +$3M уонна +$5M икки ардыгар этэ. Харчыта улаханыттан олус долгутуулаах этэ, ол эрээри миэхэ улахан ситиһии буолбута.

Оонньуубутун Tokyo Game Show 2025 быыстапкаҕа көрдөрдүбүт уонна көрөөччүлэртэн элбэх үчүгэй санааны ылбыппыт. Бэйэбэр уонна бырайыакпар улахан суолталаах түгэн буолбута! TGS видеобутун манна көрүөххүтүн сөп.

Хампаанньам бастакы сыла бүтэн эрдэҕинэ, анал клиентка Somini Fights диэн саҥа бырайыакка үлэни саҕалаабытым. Оонньуу билигин оҥоһулла сылдьар уонна Somnia уопсастыбатын кытта оонньууну тургутан көрөбүт. Технология толору кыаҕын туһанаары бу оонньууга барытын блокчейн иһигэр (on-chain) тутабыт.